ОПШТО ЗА

Фенологија

• Фенологија е наука која ги проучува, законитостите на периодичните појави (фази) во развој на растенијата и животните и нивната зависност од факторите на надворешната средина.

Фенологијата на растенијата

• прати развој на растенијата од почетокот до завршувањето на вегетациониот период и претставува основа за проучување на влијанието на времето и климата на развој на растенијата.

• Фенолошките набљудувања на територијата на Република Македонија е организирана и се извршува во рамките на хидрометеоролошката служба од 1950 година па се до денес.

• Фенолошките набљудувања се вршат на одредени фенолошки објекти според програмата на Светската Метеоролошка Организација.

• Во Република Македонија имаме 23 фенолошки станици и тоа: Беровци, Богомила, Валандово, Велес, Гиновци, Гостивар, Гевгелија, Делчево, Стар Дојран, Драслајца, Долно Лисиче, Кочани, Кратово, Крушево, Демир Капија, Неготино, Радовиш, Сопотско, Тетово, Трстеник, Скопје-Ѓорче Петров, Македонски брод и Породин.

Фенолошки набљуд.

• Во програма за фенолошки набљудувања застапени се следните видови растенија и тоа: диви зељасти растенија, шумски дрва и грмушки, легуминозни и ливадни треви, полјоделски култури, овошки, винова лоза, пчели, општи полски работи.
  Исто така се бележат поедини појави на болести и штетници кај земјод.култури и третирање (апликација на средс. за заштита).

• Во диви растенија спаѓаат: дивите зељасти растенија, шумските дрва и грмушки и треви. Дивите растенија внесени се во програмата за набљудување бидејќи тоа се прави фенолошки индикатори за времето и климата. Тие растат слободно во природата и човекот не влијае на нивниот развиток.

• Видот и распоредот на растенија со самото свое присуство укажуваат на одредени макроклиматски карактеристики на подрачјето воглавно на неговиот топлотен режим. Меѓутоа тие исто така зборуваат и за локалните, микроклиматски промени во подрачјето. Мрежата на метеоролошките станици никогаш не може да биде толку густа за да ги забележи сите микропромени во едно пошироко подрачје. Меѓутоа тука се растенијата од чие забрзување и застој во развитокот, може да се заклучи за поволноста или неповолноста на некој локација или реон. Бидејќи растенијата се многу осетливи инструменти, тие брзо реагираат на сите временски промени така да посредно зборуваат и за временските услови во одредена сезона или година.

• Примената на фенолошките податоци кај дивите растенија е голема. Тие се користат не само за проучување на различни законитости за времето на појава на фенолошките фази и редоследот на истите (фенолошки годишни доби, календар на природата), туку и како фено-индикатори за времето кога настапуваат одредени фази кај културните растенија или изведување на земјоделските работи. Така на пример на времето на листање на буката понекогаш се поклопува со садење на раниот компир, цветање на јоргованот со цветање на јаболкото, цветањето на бозелот со класењето на есенските жита, општото цветање на глуварчето со првата појава на компировата златица итн.

Фенолошки набљуд.

• Групата на културните растенија ги опфаќа земјоделските култури, крмните растенија, овошките и виновата лоза.
  Фенолошките фази кај културните растенија, пред се, се набљудуваат заради изучување на односите и потребите на овие култири према климата на воздухот и почвата. Крајна цел на овие изучувања и агро-климатолошко реонирање на земјоделските култури на територијата на нашата земја.

• Кај земјоделските култури покрај фенолошките фази се бележи и просечен принос во килограми за одредена култура и сорта на набљудуваната парцела. Приносот како траен резултат од влијанието на сите фактори на надворешната средина врз развитокот на културите од сеидбата до жетвата е еден од најважните податоци. Кај овошките, покрај просечниот принос на набљудуваното дрво во килограми и место (по оценка од 1 до 5) обавезно секоја година се пишува и староста на дрвото, поради тоа што количината на родот зависи од староста на овошката.

• Кај виновата лоза покрај наведените рубрики обавезно се пополнуваат и рубриките во образецот кои се однесуваат на процентот на шеќери во ширата и промили на киселина во ширата. Овие податоци се внесуваат само на оние станици на чие подрачје се наоѓа институцијата која ги врши овие мерења. Покрај тоа обавезно треба да се впише годината на подигање на набљудуваниот лозов насад, а во рубриката е напоменат и начинот на подигањето.

• Од зоофенолошките објекти програмата на набљудување ги опфаќа пчелите. Пчелите, односно фенолошките набљудувања за активностите на пчелините друштва, не се означени само за пчеларството, туку и за другите гранки на земјоделството. Покрај тоа тие укажуваат и на временските услови кои владееле во блиската околина на местото на набљудувањето.
  На крајот на извештајот се бележи и времето на изведување на најважните земјоделски работи во широката околина, чие изведување е во тесна врска со временските услови.

Фенолошки

Објекти

• Диви шумски растенија
  КОКИЧЕ (Galanthus nivalis)
  ГЛУВАРЧЕ (Taraxacum officinale)
  КОЊСКО КОПИТО (Tussilago farfara )
  БЕЛА РАДА (Crysanthemum leucantheum)
  ШАФРАН (Crocus vernus)
  МРАЗОВЕЦ (Colchicum autumnale)

• Шумски дрва и грмушки
  ДИВ КОСТЕН (Aesculus hippocastanum) БАГРЕМ (ГЛЕДИЧ) (Robinia seudoacacia) КРУПНОЛИСНА ЛИПА (Tilia grandifolia) СИТНОЛИСНА ЛИПА (Tilia parvifolia) ТОПОЛА (Populus nigra) ТОПОЛА ТРЕПЕТЛИКА (Populus tremula) ДАБ (ЦЕР) (Quercus cerris) ДАБ (ГОРУН) (Quercus sessilis) DAB (BLAGUN) (Quercus pubescens) OBI^NA BREZA (Betula verrucosa) EVLA ( Alnus glutinosa ) BEL JASEN (Fraxinus excalsior) BUKA (Fagus silvatica) VRBA PLANINSKA ( Salix caprea) BEL BOR (Pinus silvestris) CRN BOR ( Pinus nigra) SMR^A (Picea excelsa) ELA (Abies alba) JORGOVAN (Syringa vulgaris) CRN BOZEL ( Sambucus nigra) [IP (Rosa canina) BEL GLOG(ednosemen)(Crataegus monogyna) TRNINKA (Prunus spinosa) LESKA (Corylus avellana) DREN (Cornus mas) БРЕСТ ( Calluna vulgaris) РУЗМАРИН (Rosmarinus officinalis) ЛОВОР (Laurus nobilis)



• Легуминозни и ливадски треви
  ЦРВЕНА ДЕТЕЛИНА (Trifolium pratense) ЕЖЕВКА (Dactylis glomerata) ЛУЦЕРКА (Medicago sativa) ПОПОВО ПРАСЕ (Phleum pratense) @OLT YVEZDAN (Lotus corniculatus) LIVADSKA TREVA (Poa pratensis)

Фенолошки

Објекти продолжение

• Полјоделски култури
  P^ENICA (Triticum vulgare) ЕСЕНСКИ ЈЧМЕН ( Hordeum sativum) ESENSKI R@ (Secale cereale) PROLETEN JA^MEN( Hordeum sativum) PROLETEN OVEZ (Avena sativa) P^ENKA (Zea Mays) KOMPIR (Solanum tuberosum) [E]ERNA REPA (Beta vulgaris sach) SON^OGLED (Helianthus annuus ) TUTUN (Nicotiana tabacum) PAMUK (Gossypium herbaceum) SOJA (Glycine hispida)



• Овошки и винова лоза
  ЈАБОЛКА (Pirus malus) КРУША (Pirus communis) СЛИВА (Prunus domestica) ЦРЕША (Prunus avium) ВИШНА (Prunus cerasus) КАЈСИЈА (Prunus armeniaca) ПРАСКА (Prunus persica) БАДЕМ (Amygdalis communis) ОРЕВ (Juglans regia) РИБИЗЛА Crvena (Ribes rubrum) РИБИЗЛА Crna Ribes nigrum КАПИНА (Rubus ssp.) МАЛИНА ( Rubus ssp) КАЛИНКА (Punica granatum) СМОКВА (Ficus carica) АКТИНИ ДИЈА ( Actinidia colomikta) ЈАПОНСКО ЈАБОЛКО (Diospyrus kaki) МАСЛИНКА (Olea europea) ВИНОВА ЛОЗА (Vitis vinifera)